Brut, extra brut of blanc de blancs: champagne-soorten uitgelegd

Sta je in een champagnehuis of voor het schap met champagne, dan word je overspoeld met termen. Brut, extra brut, blanc de blancs, millésime, premier cru... Wat betekent het allemaal, en wat zegt het over de smaak? In deze gids zetten we de belangrijkste begrippen op een rij, zodat je bij je volgende proeverij precies weet wat je in je glas krijgt.

Zoetheid: de dosage

De eerste term die je op vrijwel elk etiket ziet, gaat over de zoetheid. Na het dégorgement krijgt champagne een kleine hoeveelheid suiker toegevoegd, de dosage. Die bepaalt hoe droog of zoet de champagne smaakt. Hoe het maakproces precies werkt, lees je in Hoe wordt champagne gemaakt?.

De officiële categorieën, van droog naar zoet:

• Brut nature (ook pas dosé of dosage zéro): minder dan 3 gram suiker per liter, zonder toegevoegde suiker. Zeer droog, strak en puur.
• Extra brut: tussen 0 en 6 gram per liter. Droog, fris en mineraal.
• Brut: minder dan 12 gram per liter. De meest verkochte stijl, in balans en veelzijdig.
• Extra dry: tussen 12 en 17 gram per liter. Iets zachter dan brut; let op, ondanks de naam niet droger.
• Sec: tussen 17 en 32 gram per liter. Merkbaar zoeter.
• Demi-sec: tussen 32 en 50 gram per liter. Zoet, mooi bij desserts.
• Doux: meer dan 50 gram per liter. Zeer zoet en tegenwoordig zeldzaam.

Welke kies je?

Brut is de veilige keuze voor vrijwel elke gelegenheid. Houd je van strakke, zuivere wijnen, probeer dan eens extra brut of brut nature, zeker bij oesters of sushi. Een demi-sec is heerlijk bij een fruittaart of een niet al te zoet dessert.

Interessant om te weten: in de negentiende eeuw werd champagne vaak zeer zoet gedronken. Huizen als Pommery speelden een pioniersrol in de opkomst van de droge brut-stijl.

Druivenrassen: blanc de blancs, blanc de noirs en assemblage

De tweede belangrijke groep termen gaat over de druiven.

Assemblage

De meeste champagnes zijn een assemblage van de drie belangrijkste druivenrassen: chardonnay, pinot noir en meunier. Op het etiket staat dat meestal niet vermeld; het is de standaard.

Blanc de blancs

Blanc de blancs betekent letterlijk "wit van witte druiven". In de praktijk gaat het vrijwel altijd om 100 procent chardonnay. Deze champagnes zijn doorgaans elegant, fris en verfijnd, met tonen van citrus, groene appel en witte bloemen. Met rijping komen daar brioche en hazelnoot bij. De Côte des Blancs, ten zuiden van Épernay, is het thuisgebied. Proef ze ter plekke tijdens een proeverij in de Côte des Blancs.

Blanc de noirs

Blanc de noirs is witte champagne gemaakt van blauwe druiven: pinot noir, meunier of een combinatie. Omdat het sap van deze druiven kleurloos is, en de schillen snel worden verwijderd, blijft de wijn wit. Blanc de noirs is vaak voller en krachtiger, met tonen van rood fruit. Veel te vinden in de Montagne de Reims, de Vallée de la Marne en de Côte des Bar.

Rosé

Roséchampagne wordt op twee manieren gemaakt:

1. Rosé d'assemblage: door een beetje rode wijn uit de Champagne toe te voegen aan witte wijn. Dit is de meest gebruikte methode en uniek voor de streek, want elders in Frankrijk is het mengen van rood en wit voor rosé meestal niet toegestaan.
2. Rosé de saignée: door blauwe druiven kort te laten weken op de schil, zodat het sap kleur opneemt.

Rosé varieert van licht en fruitig tot vol en wijnig, met tonen van aardbei, framboos en kers.

Leeftijd: millésime en zonder jaartal

Zonder jaartal (brut sans année)

De meeste champagne heeft geen jaartal op het etiket. Deze non-vintage champagnes zijn een blend van meerdere oogstjaren, aangevuld met reservewijnen. Zo kan een huis elk jaar een consistente huisstijl maken. Minimale rijping: vijftien maanden.

Millésime

Een millésime of vintage-champagne wordt alleen gemaakt van druiven uit één bijzonder goed jaar. Het jaartal staat op het etiket. Millésimes moeten minimaal drie jaar rijpen, en veel huizen wachten nog langer. Ze zijn complexer en laten de eigenschappen van het jaar zien.

Cuvée de prestige

De prestigecuvée is het vlaggenschip van een huis: de beste druiven, de langste rijping, vaak een bijzondere fles. Bekende voorbeelden zijn Dom Pérignon (van Moët & Chandon), Belle Époque van Perrier-Jouët, Comtes de Champagne van Taittinger en Cuvée Sir Winston Churchill van Pol Roger.

Herkomst: grand cru en premier cru

In de Champagne worden dorpen ingedeeld op basis van de kwaliteit van hun wijngaarden. Zeventien dorpen hebben de status grand cru, waaronder Aÿ, Bouzy, Ambonnay en Verzenay (pinot noir) en Cramant, Avize, Oger en Le Mesnil-sur-Oger (chardonnay). Daarnaast is er een grotere groep premier cru-dorpen. Staat grand cru of premier cru op het etiket, dan komen alle druiven uit dorpen met die status.

Wie maakte de champagne? De codes op het etiket

Onderaan het etiket vind je een kleine code van twee letters. Die vertelt wat voor producent de champagne heeft gemaakt:

• NM (négociant-manipulant): een huis dat druiven (deels) inkoopt en zelf champagne maakt. Vrijwel alle grote huizen vallen hieronder.
• RM (récoltant-manipulant): een wijnboer die champagne maakt van eigen druiven. Zoek je iets persoonlijks, let dan op deze code, of ga proeven bij de wijnboer.
• CM (coopérative de manipulation): een coöperatie die champagne maakt van druiven van haar leden.

Er bestaan nog enkele andere codes, maar deze drie kom je het vaakst tegen.

Flesformaten

Champagne is er in allerlei maten. De bekendste:

• Demi: 37,5 cl
• Bouteille: 75 cl, de standaardfles
• Magnum: 1,5 liter, volgens veel kenners het ideale formaat voor rijping
• Jeroboam: 3 liter
• Methusalem: 6 liter

En daarboven gaan de flessen nog een flink stuk verder, met namen ontleend aan Bijbelse figuren.

Tips voor het proeven

• Temperatuur: schenk champagne koel, rond 8 tot 10 graden. Millésimes en prestigecuvées mogen iets warmer.
• Glas: een tulpvormig glas of een wijnglas laat de aroma's beter tot hun recht komen dan een smalle flûte.
• Volgorde: proef van licht naar vol, van droog naar zoet en van jong naar oud.
• Vergelijk: proef een blanc de blancs naast een blanc de noirs; het verschil is een eyeopener.

Conclusie

Met deze kennis lees je een champagne-etiket als een open boek. De dosage vertelt je hoe droog de champagne is, de druiven zeggen iets over de stijl, het jaartal over de rijping en de code over de maker. Ga er vervolgens zelf mee aan de slag tijdens een bezoek aan de champagnehuizen of een van onze proeverijen en tours. Santé!