Aÿ.

Wie vanuit Épernay over de Marne kijkt, ziet aan de overkant de hellingen van Aÿ liggen. Het stadje is klein en bescheiden, maar de naam heeft in de champagnewereld een enorme klank. Aÿ is een van de grand-cru-gemeenten van de Champagne en de thuisbasis van een aantal van de bekendste huizen.

Waarom Aÿ zo bijzonder is

De wijngaarden van Aÿ zijn voor 100% grand cru geclassificeerd. Op de zuidelijke hellingen boven het dorp domineert de pinot noir, die hier rijpe, krachtige wijnen oplevert. Veel grote huizen gebruiken druiven uit Aÿ als ruggengraat van hun blends.

Sinds 1 januari 2016 vormt Aÿ samen met Mareuil-sur-Aÿ en Bisseuil de gemeente Aÿ-Champagne. De historische hellingen van Aÿ en Mareuil-sur-Aÿ maken deel uit van het UNESCO-werelderfgoed Coteaux, Maisons et Caves de Champagne.

Een stukje geschiedenis

Aÿ was al lang voor de bubbels beroemd om zijn wijn. Er wordt vaak een uitspraak aan koning Hendrik IV toegeschreven: als hij geen koning van Frankrijk was, zou hij "heer van Aÿ" willen zijn. Het dorp viert die band met een Henri IV-feest, dat om de twee jaar in het eerste weekend van juli wordt gehouden en veel bezoekers trekt.

Minder feestelijk was april 1911. Wijnboeren waren woedend over handelaren die druiven van buiten de streek gebruikten, en tijdens de opstand van de wijnboeren trokken duizenden mensen naar Aÿ, waar handelshuizen in brand werden gestoken en geplunderd. Die onrust droeg bij aan de strengere afbakening van het champagnegebied.

Champagnehuizen in Aÿ

Aÿ heeft een indrukwekkende lijst bewoners:

• Bollinger, opgericht in 1829 en bekend om zijn pinot-noirgedreven stijl. Bezoeken zijn alleen op afspraak mogelijk; het huis heeft geen open proeflokaal.
• Deutz, opgericht in 1838 door William Deutz en Pierre Gelderman.
• Ayala, opgericht in 1860 en een van de pioniers van droge champagne met weinig suiker.
• Gosset, opgericht in 1584 in Aÿ en daarmee een van de oudste wijnhuizen van de streek. De productie is inmiddels naar Épernay verhuisd, maar de wortels liggen hier.

In het naburige Mareuil-sur-Aÿ zit Philipponnat, bekend van de steile, ommuurde wijngaard Clos des Goisses boven het kanaal.

Behalve deze grote namen telt Aÿ veel kleine wijnboeren die zelf champagne maken. Een proeverij bij de wijnboer is een mooie manier om grand-cru-pinot noir van dichtbij te leren kennen.

Wat je ziet en doet

Cité du Champagne Collet

Aan de rand van Aÿ ligt de Cité du Champagne, opgezet door de coöperatie COGEVI (merk Collet). Die coöperatie is opgericht in 1921 en geldt als de oudste nog actieve coöperatie van de streek. Er is een museum met zo'n tweeduizend voorwerpen over het werk in wijngaard en kelder, een villa in art-decostijl en een kelder om te bezoeken. Een goede plek als je wilt begrijpen hoe champagne wordt gemaakt.

Église Saint-Brice

In het centrum staat de gotische kerk Saint-Brice uit de vijftiende en zestiende eeuw, sinds 1942 beschermd monument. Loop daarna door de straatjes, waar je de poorten en gevels van wijnhuizen tegenkomt.

De hellingen in

Vanaf het dorp lopen paden de wijngaarden in. Hoe hoger je komt, hoe mooier het uitzicht over de Marne en Épernay. Houd je aan de paden en loop niet tussen de rijen door; de percelen zijn privé.

Fietsen langs het kanaal

Langs het Canal latéral à la Marne loopt de véloroute V52, een vlak en bewegwijzerd fietspad door de vallei. Vanuit Épernay fiets je zo naar Aÿ, Mareuil-sur-Aÿ en Bisseuil. Het is een ontspannen route, ook geschikt voor kinderen, met de wijnhellingen steeds naast je.

Hoe kom je er?

Aÿ ligt ongeveer 5 kilometer van het centrum van Épernay. Met de auto ben je er in tien minuten. Aÿ heeft ook een eigen station aan de lijn Épernay–Reims, waar TER-treinen stoppen; reken op een korte rit. Fietsen via de V52 langs het kanaal is een aanrader. Lees ook onze tips voor champagne zonder auto.

Combineer met

• Hautvillers, net over de heuvel. Zie Hautvillers.
• Épernay, met de huizen aan de Avenue de Champagne zoals Pol Roger en Perrier-Jouët.
• De Côte des Blancs, voor het contrast tussen pinot noir en chardonnay. Begin bijvoorbeeld in Cramant of Avize.

Wil je weten wat het verschil is tussen een blanc de noirs en een blanc de blancs? Lees dan ons artikel over champagnesoorten.